Yeni Dünya'dan Notlar: Unuttuklarım ve Öğrendiklerim

Amerika'ya ilk gittiğimde daha 16 yaşındaydım. Bilmediğim bir kültürde, bilmediğim bir ailenin kızı olmak ve onlarla bir Amerikalı gibi yaşayarak senelerce beraber okuduğum arkadaşlarımdan ayrılıp, onlar gibi ÖSS maratonuna hazırlanmak yerine,  lise hayatımın en kritik dönemini orada geçirmek için gitmiştim.

11 ayın sonunda döndüğümden bu yana o yılla ilgili hatırladıklarım ne kadar çok kilo aldığım, Türkçe konuşmayı unuttuğum, yalnızlığımdan keyif almayı öğrendiğim, zor koşullarda ayakta kalmayı başarabildiğim ve çok kültürlü bir ortamda nefes almanın insanı ne kadar zenginleştirdiğiydi. Gittiğim yer Seattle'a yakın, yani Amerika'nın kuzey batı ucuydu. 11 ayda tüm batı yakasını ve biraz da iç eyaletleri gezme tanıma şansım oldu.

İkinci gidişim ise bir mesleki değişim programı sayesinde oldu. Bu seferki durağım mid-west'ti. Bir nevi Türkiye'nin iç anadolusu gibi... 1 aylık program sırasında farkettiklerimden ilki sosyal hizmetler alanında çalışacak olsam evsizlerin barınaklarını tercih etmeyeceğim oldu. 7 kişilik Türk grubumuzun en küçüğü, tek psikoloğuydum.

Grup içinde programı en çok eleştiren kişi olduğum için başlarda çok tepki çektiğimi hatırlıyorum. Ama sonradan grup üyelerinin içindeki "ben"i çıkardığımı. Farkettim ki eleştirel bakışı dillendirmek biraz cesaret istiyor çünkü insanlar eleştirileri çoğunlukla yıkıcı olarak anlama eğiliminde. Grup dinamiklerini anlamak ve bu dinamiklere göre davranmak ise yurt dışında gerçekleştirilen uzun soluklu programlar için kilit bir beceri. Ben her ne kadar mid-west ile west arasındaki farkı hemen anlayamamış olsam da, Amerikalı annemin beni ziyarete gelmesi ve Seattle ile Cleveland'ı karşılaştırmaya başlamasıyla farkındalıklarım arttı. Bu programda beni en çok etkileyen kişi ise 68 kuşağının canlı örneği Michael'di. Kendisiyle daha sonra da bir süre iletişimde kalabildiğim için kendimi çok şanslı hissediyorum.

Üçüncü gidişim ise geçen ay gerçekleşti. Barselona'dan ayrılma, İstanbul'a temelli geri dönüş yapma öncesi biraz kafa dinleme, biraz aile saadeti, biraz alışveriş, biraz da bakalım Amerika'da oyun üzerine neler yapılıyormuş göreyim niyetiyle Mid-West'te bulunan Indiana eyaleti'nin Eğitim Fakültesiyle meşhur Indiana University'nin hayat verdiği Bloomington kasabasında 23 gün geçirdim, ama yolum maalesef eğitim fakültesine değil, Psikoloji Bölümüne ve İşletme Okuluna düştü.

23 gün boyunca anılarımı beynimin raflarından çıkardım, neleri unutmuşum, neler aynı kalmış, neler farklı, neler yeni günler geçtikçe kısa notlar aldım. Araba kullanma fobim yüzünden yaşayamam dediğim Amerika, 23 gün sonunda "araba kullanmaya başlarsam yaşamayı düşünebilirim" kıvamına getirdi beni. İkinci gittiğimde gördüğüm anaokullarının aksine tam benlik okul öncesi eğitim kurumları görmem, ve bir e-maille 3ü okul biri halk kütüphanesi diğeri çocuklar için bilim müzesi toplam 5 kurumun bana kapılarını açması beni hem şaşırttı hem sevindirdi. Maalesef araba kullanamam -3 derecede yaptığım gözlem dönüşü yürüşlerinde üşümeme ve 2. okula gözleme gittikten sonra yataklara düşmeme sebep olduğu için 3. okula gidemedim ama orasını listeme koydum. Belki yakın zamanda Bloomington beni yine çağırır kendine.

Blogumun konsepti gereği gezdiğim, gördüğüm turistik yerleri, yediğim yemekleri anlatmak yerine yaşamla, kültürle, eğitimle ilgili gözlemleri sizlerle paylaşmak istiyorum bu yazımda.

- Sonbaharın renklerini, mahalledeki ağaçların arasında cirit atan sincapları, doğayla kucak kucağa yaşamayı, ara yolda giderken bir geyiğin hoplaya zıplaya karşıdan karşıya geçerken yolunumuza çıkabileceğini, yolda kedi yerine kirpi ölüsü görebileceğimizi unutmuşum. Uzun zamandır betonarme büyük şehirlerde yaşadığımdan mı, iklim ve bitki örtüsünden mi bilemiyorum ama sonbaharla birlikte rengarenk olan ağaçlara ben aşık oldum. Uzun zamandır doğadan ne kadar uzak kaldığımı farkettim.

- Dışarıda yemek yeme opsiyonlarının çoğunun pizzacı ya da hamburgerci olması biraz canımı sıkmadı değil. Dünya mutfağı da vardı ama Türkiye'deki seçenek çokluğu en azından Bloomington'da yoktu. Özellikle kola ve türevlerini free refill olmasını özlemişim. Yalnız restoranlarda koladan çok pepsi vardı, bunun sayesinde pembe limonatayı keşfettim. Yine de ilk ziyaretimden bu yana favorim hala Mountain Dew. Yiyecek ve içecek boyutlarının devasa olduğunu eklemeden geçmemek lazım. Özellikle cuma ve cumartesi gecesi iyi restoranlarda yemek yemek istiyorsanız 1-2 saat kuyrukta beklemeyi göze almanın gerekeceği hiç aklıma gelmemişti. İspanya saatine alışkın midem gece 9dan önce acıkmazken babamın doğum günü için saat 18:30'da bir restoranda kuyruktaydık. 19:30da oturabildik. Tabii ki tabağımın yarısını doggy bag olarak aldık. Asgari ücret olarak saati 2 dolar 30 cent alan garsonların maaşlarını arttırmak için bel bağladıkları bahşiş sistemi yüzünden garsonların 10 dakikada bir masamıza gelip "Is everything alright?" diye sormalarından çok rahatsız olduğumu hatırladım. Katalan kültüründe garsonlar ne bahşiş bekler (ki beklerlerse daha çok beklerler) ne de yemeğiniz boyunca zırt pırt gelip yemek zevkinizi sekteye uğratırlar. Amerikalı garsonların bahşiş uğruna, meslek icabı takındıkları sahte samimiyet benim hiç hoşuma gitmiyor açıkcası.

- Tüketim toplumu olmasından kaynaklanan bir kupon ve alışveriş çılgınlığı olduğunu unutmuşum. Sıkılınca değişiklik olsun diye gittiğimiz Wal-Mart'ta 1 saatten az zaman geçirip çıktığımızı hatırlamıyorum. Çoğu zaman bir şey almak için onlarca marka arasından hangisini seçsem diye karar vermekle geçiyordu. Yalnız sebze ve meyve (muz hariç) çok pahalıydı, et çeşitleri bile daha ucuzdu diyebilirim. Sevdiğim kırmızı elma çeşidinin hangi olduğunu anlamak için 10 dakikamı verdiğimi biliyorum. En basit mısır konservesini bile bu marka-çeşit karmaşası yüzünden yanlış çeşitini aldıktan sonra bu ne alacağıma karar verme sürem daha da arttı. Dev marketlerdeki bu kadar çeşitliliğe rağmen benzinliklerde maden suyu bulmanın imkansız olduğunu tastikledik. Meyve aromalı gazlı sularla idare etmek zorunda kalabilirsiniz, haberiniz olsun. 24 saat açık olduğu için bir gece 12den sonra gittiğimizde alışveriş eden herkesi pijamalarıyla görmek de başka bir eğlenceliydi. Amerikalıların rahat insanlar olması hoşuma gitti. Ayrıca Avrupa genelindeki pazar günleri her yer kapalı olur alışveriş yapılmaz mantığının Amerika'da olmadığını hatırladım, sevindim. Böylece pazar günleri soğuk havada dışarı çıkmak için bahanemiz oldu.

- İndirim kuponu demişken, eğer Amerika'daki online bir siteden alışveriş yapacaksanız mutlaka googledan indirim kuponu aratın. Ben bu sayede oyuncaklarımı %20 daha ucuza aldım.

- İkinci el kıyafet merakınız varsa bunu Goodwill ve Kullanılmış ama Vintage olarak ayırmakta fayda var. Zira Vintage olarak satılan şeylerin fiyatları yenileriyle başabaş.

- Eğitim sisteminde öğrencilerin hala ırklarına göre ayrıldığı ve ırkçılığın sistem içerisinde varlığını koruduğunu farkettim. Belki buna ülke genelinde değil, eyalet özelinde bakmak lazım. Indiana eğitim sistemiyle ilgili bir dergide gördüğüm non-white % verisi tüylerimi diken diken etti.

- İkinci el kitapların neredeyse bedavaya satılması bir ara kendimi kaybetmeme neden oldu. Halk kütüphanesinin içindeki bookstore'dan 50cent'e aldığım çocuk kitaplarını amazonda 17 dolara gördüğüm oldu. Half Price Books ise vaktim olsa hiç çıkmayacağım bir yerdi. Ama burada kitaplar 1-2 dolar civarındaydı.

- Üniversite ve halk kütüphanesi sayesinde kültürel etkinliklerin olmasına rağmen bu çeşitlilik Barselona'nın sundukları karşısında sönük kaldı. Yaşayanların hayatı genelde alışveriş-spor-din üzerine kurulu dersem abartmış sayılmam sanırım. Özellikle küçük kasabalarda en dikkat çekici yapılar kiliseler ve küçücük bir kasabada bile onlarca farklı mezhebin farklı farklı kiliseleri, tapınakları, ibadet yerleri var. Ben en çok Bloomington'daki Mongolian Budhist Tapınağını beğendim. Yolunuz Bloomington'dan geçerse uğramadan etmeyin.

- Arabanız yoksa hayatın çok zor olduğunu, çoğu zaman ekmek almak için bile arabaya ihtiyaç duyacağınızı öğrendim. Büyük şehirdeyseniz ise de arabanız varsa otoparklara bir servet bayılabileceğimizi... Aslında kaldığımız yerde yarım saatte bir otobüs vardı ama o soğukta otobüsle gitmek istediğiniz yere ulaşsanız bile dönebileceğinizden emin değilim. Her ne kadar gittiğim yerlerde toplu taşıma sistemini denemeye can atsam da 23 gün boyunca hiç toplu taşıma kullanmadım. Bir çok yere yürüyerek gitmeye çalıştım ve gördüm ki caddelerde benden başka yürüyerek bir yerden bir yere giden yok. Eh tabii -3 derecede çok akıllıca bir iş sayılmaz. Vücudum 3 gün dayanabildi. Ama yürüyüşlerim sayesinde Bloomington'da kendime bir cadde beğendim. Orada yaşıyor olsaydım Adopt a Road Programı  kapsamında Walnut street'i gözüme kestirmiştim. Walnut Street benim caddem. Boydan boya yürüdüm diyebilirim. Ne ararsam da buldum...

- Bu kez ilk defa dikkatimi çekti. Etraftaki bütün arabaların görünüşte bir hasarları vardı. Öğrendim ki araba tamirleri çok pahalı olduğu için, özellikle kış aylarında soğuk havaların da etkilemesiyle arabaların boyaları zarar görebiliyormuş. Kimse arabalarındaki vuruklara, çiziklere aldırış etmiyor, görselliğe pek takılmıyorlar. Lastik şişirmenin bile parayla olmasından dolayı onlara hak vermedim değil.

- Amerika'da bu sefer ilk defa beni Fransız sandılar. Hem de sadece görüntümden dolayı. Gittiğimiz turistik bir yerde kaybolduğumu düşünen bir görevli 100 metre ileriden Fransızca bir şeyler bağırdı. Bunun dışında başka yerlerde Fransız mıyım diye soruldu. Barselona'da da bu soruyla çok karşı karşıya kalmıştım. Amerika'da farkettim ki Fransız mısınız diye sormak aslında "Siz Avrupalısınız" "Bizden Farklı Görünüyorsunuz" anlamına geliyor, yoksa sizin aksanınızın farklı olması kimsenin umurunda değil. Hele de etraf anlaşılması zor bir aksanla konuşulan uzak doğulularla doluyken...

- Sokaklarda tanımadığınız kişilere selam vermek, günaydın nasılsınız demek kültürün bir parçasıdır. Bunu zaten biliyordum, unutmamıştım, size de hatırlatmak istedim. Amerikan İngilizcesi 101 dersinin girişi Thank You, Please ve Excuse me üzerine olmalıdır ve bu kelimeleri sürekli, fütursuzca kullanmalısınızdır. Thank you note'ları kültürün önemli bir parçasıdır. Gözleme gittiğim her kuruma Türkçe Kitap ve Yeni Yıl Tebriği yollayarak Thank You görevimi de yerine getirdiğimi gururla yazmak istedim buraya.

- İnsanların yaşadıkları yerlerin kulübe olması benim çok hoşuma gitti. Daha önceki 2 gidişimde ailem olan kişilerin yaşadıkları yerler daha villa tipiydi. Kulübeler dışardan bana çok samimi geldi.

- Amerika'nın bir özgürlükler ülkesi değil bir kurallar ülkesi olduğunu ve kurallara uymamanın aklınızdan geçmemesi gerektiğini hatırladım. Normalde sağ duyu ile hareket ettiğinizde zaten yapmayacağınız şeyleri bile gözünüze sokmak, aklınızdan çıkarmamanızı sağlamak için her yerde hatırlatma ve uyarı levhaları görmeye hazır olun. Mesela ben unutmuşum, pasaport kontrolünden geçene kadar cep telefonlarını açmak yasakmış. Allahtan cep telefonuyla yapışık yaşayan bir insan değilim, ancak uçak yere dokunur dokunmaz cep telefonunu açan sabırsız insanlar bu konuda dikkatli olmalılar. İç mekanlarda sigara içmenin yasak olması doğal geliyordu ama bir de gördüm ki gittiğimiz bir casino'da içerde sigara içilen bölüm vardı, hem kumar oynayıp hem sigara içebileceğiniz. Bunu çok yadırgadım. Daha önce hiç farketmediğim diğer bir detayda restoranların kapısında kapının x feet uzağına kadar sigara içmek yasaktır uyarılarının bulunmasıydı. Bu uyarıları okurken feet, inch, fahrenheit gibi metrik olmayan ölçü birimlerinin benim için ne kadar anlamsız geldiğini ve kültürel farklılıkların yaşamın en basit alanlarında bile karşıma çıkabileceğini düşündüm. Sadece mil ve pound benim için anlamlı geliyordu, Amerika'da bir sene lise okumuş olmama rağmen...

- Amerika'ya gidecekseniz ya da oradaysanız sağlığınıza dikkat edin, yanınızda kutu kutu antibiotik götürün, eğere orada bir sigortanız olmayacaksa. Ağrı-sızı, nezle-grip ilaçlarının şeker niyetine albenili kutularda satıldığı ortamda 5 günlük doz antibiotiğe 35 dolar ödendiğini gördüm. Tabii antibiotiğe para verip alabilmeniz için doktora gitmeniz gerek. Doktorların da çok ucuz olmadığına eminim. Reçeteyi bile size vermediklerini, evinize yakın eczaneye elektronik ortamda gönderdiklerini gördüm. Hastane-ilaç sistemleri gerçekten bir garip bence.





- Kasım ayının Amerika'ya gitmek için ideal bir ay olduğunu keşfettim. Hem son bahar renkleri insanı çok etkiliyor. Hem Cadılar Bayramı'nın evlere, çocuklara, süpermarketlere ve hayata getirdiği neşeyi yaşıyorsunuz. Cadılar bayramı biter bitmez, Noel için süslenmeye başlanıyor etraf. Ayrıca alışveriş meraklıları için de black friday'i yakalama fırsatı doğuyor. Ben o günü 3 gidişimde de yaşamadım (ilk gittiğimde alışveriş yerine ailece şükran günü toplantısına gitmiştik).

- Son olarak 23 günlük yaşantımda farkettiğim en önemli şey networking'in çok çok ama çok önemli olduğuydu. Amacınız ne olursa olsun, o amacı gerçekleştirmek için kilit isimlere ulaşmanız ve o kilit isimler üzerinden başka bir çok kapının açılacağını yaşayarak gördüm. Abim ve eşinin önerisiyle gitmeden 1ay önce oyun ve öğrenme programı olan iki kurumla yazışmaya başlamıştım. Oraya gittiğimde kurumlardan birinde gönüllü koordinatörlüğü yapan kişi bana bir okul listesi, iletişim kurmam gereken isimleri ve kimlerin bana referans olduğunu bir kağıda yazıp verdi. Kağıttaki 3 okul da kim olduğumu bile sorgulamadan beni gözlemci olarak hemen kabul ettiler. 3 okulun 2sine gidebildiğimi belirtmiştim. Gittiğim tüm kurumların ortak noktası oyun odaklı bir program izlemeleriydi. Birinci okul şu ana kadar gördüğüm en kültürel olarak duyarlı, çok kültürlülüğü iliklerinize kadar yaşatan bir okuldu. İkinci okul ise hayatımda gördüğüm en demokratik olanıydı. Bir sonraki yazımda oradaki gözlemlerimden bahsedebilirim. Şimdilik beni izlemeye devam edin...

Çocuğum Olsa Nerede Büyütmek İsterdim...

Uzun zamandır blogumdan uzun kaldım. Son 1 aydır harıl harıl yüksek lisans bitirme projem üzerinde çalışıyordum. Sonunda iki gün önce bitti. Sadece danışmanımın onayını bekliyorum. Bir kaç gün içinde de resmen Eğitim Psikoloğu olacağım. Bu son iki senede gerçekten çok şey öğrendim ama hala yolun başındayım. Aldığımız eğitimin bana en büyük getirisi sanırım hayatı durmadan eğitimci bakış açısıyla sorgulamak. Dün gecenin bir köründe, iki Türk arkadaşımla plajda sabahlarken laf döndü dolaştı ne olacak bu Türkiye'nin hali, nasıl bir gelecek bizi bekliyor, gelecekte nerede yaşamalıyız gibi konulara geldi.

Bir noktada şu soru üzerinde tartışmaya başladık: ilerde çocuğumuz olsa nerde büyütmek isterdik.

Arkadaşlarımdan biri Barcelona derken diğeri Türkiye dedi. Bense hala çok ortadayım. Her ne kadar yurtdışında yaşadıkça milliyetçi duygularım kabarsa da objektif olmak gerekirse 0-6 yaş için İspanya, 6 yaş ve sonrası (özellikle de ortaokul-lise için) Türkiye diyorum.

Nedenlerine gelirsek:

- Burada 0-3 yaş ve 3-6 yaş okullarının verdikleri eğitim çocukları hayata hazırlıyor. 6 aylık stajım sırasında inanılmaz sahnelerle karşılaştım. Gerek materyal zenginliği, gerekse eğitimcilerin hep en iyiyi arıyor olmaları bir yana çocuklar gerçekten özerk bireyler olarak yetişiyor. Küçük yaşlarda problem çözme becerileri, sosyal beceriler üzerinde çok büyük ilerlemeler kaydediyorlar. Türkiye'de özerk çocuk yetiştirmek toplumsal bağlamda çok da istendik bir durum olmayabilir, malum aile değerlerin bağlı olsun, anne-babanın sözünden çıkmasın, vatana millete hayırlı bir evlat olsun felsefesi hala ağırlığını koruyor. Bununla beraber çocuğun bireyselliğine saygı göstermek, ona yeni şeyler denemesi ve kendini geliştirmesi için fırsatlar tanımak çok önemli. 0-6 yaş arası çocuklar her ne kadar korunmaya, kollanmaya en çok ihtiyaç duyan kesim olsa da unutmamak lazım ki bu çocuklar büyüdüklerinde her anlamda hijyenik bir fanusta yaşamayacaklar. Hayat zorluklarla dolu ve bunlarla başa çıkma becerilerinin temelleri de bu yaşlarda atılıyor. Eskiden Türkiye'de anaokulunda çalışırken 5 yaş grubuna yemek yedirmeye devam eden öğretmenlerden tutun, annesi geldi kapıda beklemesin diye çocukların ayakkabılarını hızlı hızlı bağlayanlarına kadar çocukların gelişmesine izin vermeyen aceleci eğitim yaklaşımlarına tanık olmuştum. İspanya'da ise bir çocuk kaşık tutmaya başladığı andan itibaren (18-24 aylıkken) döke saça da olsa kendi yemeğini kendisi yer. Çocuklardan birisi ayakkabasını bağlayamazsa ona öğretmeninden önce diğer arkadaşları yardım eder.

- 0-6 yaş arası için sosyal etkinlik olanaklarının fazlalığı da burayı tercih etmemdeki ikinci sebep. Burada yerel yönetimler tüm şehri eğitici bir şehir olarak nasıl kullanırızdan yola çıkarak çocuklar için eğlenme ve öğrenme olanakları yaratıyorlar. Daha geçen gün yine haberlerde izledim, buranın en büyük parkını gündüz bakım evlerinin (tam ismi bu olmayabilir, İspanyolcası ludoteca) kuruluş yıldönümü yüzünden oyun panayırına döndürmüşler. Müzeler, akvaryum, hayvanat bahçesi gibi yerlerin sunduğu özel çocuk programları, auditorium gibi büyük konser salonunda çocukların çocuklar için verdikleri konserler, diğer milli ve yerel özel günlerindeki kutlamaları ve daha niceleri çocuklar ve ailelerinin eğlenerek öğrenmelerine olanak sağlayacak bir sürü fırsat tanıyor. Türkiye'de ise alışveriş merkezi kültürü, tüketici bir toplum olmamızı da destekleyerek her gün biraz daha günlük hayatımızın bir parçası haline geliyor. Acaba alışveriş merkezleri çocukların eğitimleri için ne gibi uygulamalar gerçekleştiriyorlar merak ediyorum. Çünkü, bilinçli bir eğitim departmanı sayesinde alışveriş merkezleri bile çok eğitici bir kimliğe bürünebilir. Eğitim, günlük hayatın gerçekleri kullanılarak planlanırsa daha değerli olur. Sanırım şehrin (ya da ilçelerin) doğal eğitim ortamlarına dönüşmesi için en büyük iş belediyelere düşüyor.

- Özellikle ortaokul ve sonrası için ise Türkiye diyorum çünkü her ne kadar çocuklar akademik kaygılar ön planda tutularak önce SBS sonra ÖSS, o bitince LES o da bitince TUS, KPSS, KPDS gibi bir çok sınav için yarış atı gibi yetiştirilse de en azından bir hedef var ve bu hedefe ulaşmak zor olduğu için de daha değerli. Çocukların bir çoğu da okunmadan adam olunmayacağının farkında. Burda ise durum biraz farklı. Bir genç istedikten sonra istediği bölümü tutturamasa bile (ki burda da ÖSS gibi bir sistem var) üniversitede okuyabiliyor. Belki de her isteyen girebildiği içindir, üniversite eğitimi çok elzem görünmüyor gençler tarafından. Bunun ötesinde çocuklar burada 14-15 yaşlarından itibaren uyuşturucu madde kullanmaya başlıyor. Sabahın 7 buçuk 8inde okulların (ortaokul ve liselerin) oldukları sokakları marihuana kokar genelde. Bunun dışında 16 yaşına girmemiş çocukların sokaklarda "neredeyse" seviştiklerini görmek de bir eğitimci olarak beni endişelendiriyor. Biz Türkiye'de sokakta öpüşmek bile neredeyse yasaklanacak diye kaygılanırken, burda da toplumun bu kadar toleranslı olması ne kadar doğrudur diye sorguluyoruz. Bu çocuklar acaba davranışlarının sonuçlarının neler olabileceğinin farkında mıdır diye kaygılanıyoruz. En yakın örneğini 22 yaşındaki Katalan ev arkadaşımda görüyorum. Onun için hayat macera, macera eğlence demek. O yüzden riskli davranışlar sergileme oranı gayet yüksek, sonuçlarının neler olabileceğini düşünmeksizin.


Peki acaba 0-6 yaş arasında bu kadar önem verilerek eğitilen bu çocuklara daha sonra ne oluyor? Cevaplardan biri bence ilköğretimden (1-6.sınıf) orta öğretime (7-11. sınıf) geçisin çok sert olmasında. Buradaki orta öğretimin de Türkiye'dekinden çok farkı yok. Akademik başarı ön planda. Ayrıca ergenlik dönemiyle birlikte arkadaş gruplarının öneminin artması, öğrencilerin de genelde kendilerine benzeyen (yani aynı anadili konuşan, aynı kültürden gelen) yaşıtlarıyla zaman geçirmesi de ırkçılığı ve ilköğretimde yakalanan armoninin tehlikeye girmesini arttıran bir etken. Diğeri aile yapısının genelde parçalanmış ailelerden oluşması (boşanma oranı özellikle Katalan bölgesinde %70lerin üstünde).

Sonuç olarak her ülkenin kendine özgü sorunları var eğitim açısından. Önemli olana bu sorunlara duygusal olarak değil mantıksal olarak yaklaşıp çözümleri uzaklarda değil, günlük yaşamda aramak diye düşünüyorum. Bakalım yeni Bayan Milli Eğitim Bakanımız bunu ne kadar başarabilecek...

Bir Katalan İlkokulunu Tanıyalım

Araştırma stajımın bir parçası olarak bugün CEIP Bellaterra (Okul öncesi ve ilköğretim okulu)'yı ziyaret ettik. Yukarıdaki videodan 4. sınıf öğrencilerinin geçen sene gerçekleştirdikleri projeyi izleyebilirsiniz.

CEIP (Centro educativo de Infantil y Primaria) Bellaterra 3 yaşından 11 yaşına kadar olan öğrencilere hizmet eden, Generalitat de Catalunya'ya (ki bunun Türkiye'de tam karşılığı olmamakla beraber ben Valilik idari birimine yakın görüyorum) bağlı bir devlet okulu. Bu okulun en önemli özellikleri: Katalunya sınırları içinde Üniversite yerleşkesi içinde bulunan tek ilkokul olması (ki bunun avantaj ve dezavantajlarını ilerleyen satırlarımda açıklamaya çalışacağım.) ve sağır öğrencilere yönelik kaynaştırma programının (ki burada kaynaştırma mı kapsama mı integration versus inclusion bu blog süresince tartışacağım ana başlıklardan belki de en önemlisi) yürütülmesi.

İspanya'da zorunlu eğitim 6-16 yaş arasını kapsamakla beraber 3-6 yaş grubunun okullaşma oranı ) %99. 0-3 yaş grubunun okulları (escola bressol, ki buna ilerleyen yazılarımda değineceğim) belediyeye bağlı ve ücretli, 3-6 yaş grubunun okulları (parvulario) Generalitat'a bağlı ve ücretsiz.

Okulda P-3 (3 yaş grubu), P-4 (4 yaş grubu) P-5 (5 yaş grubu), 1. , 2., 3., 4., 5., 6. sınıflar okumakta ve her sınıftan 2 şube olmak üzere toplam 18 sınıf bulunmakta. Yasal olarak devlet okullarında sınıflar minimum 25 maksimum 28 öğrenciyle sınırlanırken bu okulda sınıf mevcutları 25-27 arasında değişmekte. 3ü Down Sendromlu 14 ü Sağır olmak üzere toplam 17 tane özel eğitim ihtiyacı olan (ya da kapsayıcı eğitim yaklaşımı terminolojisiyle öğrenme bariyerleri bulunan) öğrenci var. Sağır öğrenciler arasında 1 Türk öğrenci olduğunu da müdür heyecanla bana açıkladı. Açıkcası ben de şaşırdım çünkü Barcelona ve çevresinde yaşayan yerleşik Türk sayısı 300ü geçmez (bu sayıya geciçi süreyle gelen öğrencileri katmıyorum.)

Generalitat tarafından bu okulun sağırlara yönelik kaynaştırma programı yürütmek üzere atanmasının önemli bir kaç sonucunu açıklamak istiyorum. Okulun çevresindeki ilçelerde yaşayan sağır çocukların aileleri yarı-zorunlu olarak bu okula yönlendiriyorlar. Yani aile bu noktada ben çocuğumu mahalle okuluna göndermek istiyorum diyemiyor. Evi okula uzaksa Generalitat ailelere destek oluyor. Çocuğun ulaşım masraflarını (ki ailenin arabası yoksa ya okul servisi ya da taksiyle gelebiliyormuş çocuklar) ve okul yemekhanesinde yemek üzere öğlen yemeği masraflarını karşılıyorlar. Böylece ailelere ek bir yük gelmemiş oluyor, hem de çocuklar kendileri için özel yürütülen programa devam etmiş oluyorlar.

Barcelona ve çevresi yoğun göç alan bölgeler olmakla birlikte (ki en çok Ekvator'dan ikinci olarak da İtalya'dan göç alıyormuş) bu okulda homojen bir kültür baskın (yani öğrencilerin çoğunluğu katalan-ispanyol. Farklı ırklar çok göze çarpmıyor). Daha çok üniversitede (Universitat Autonoma de Barcelona) çalışanların çocukları bu okula devam ediyormuş, dolayısıyla veli popülasyonu orta-yüksek SED ailelerden oluşuyor. Öğrencilerin %60-%70i okulun bulunduğu semtin (Bellaterra) dışından geliyor. Bunun nedeni de okul kampüs yerleşkesi içinde olduğu için konut alanları bu yerleşkenin uzağında kalıyor. Yapılandırmacı eğitimin gereklerinden biri olarak gerçek hayattan alınan eğitim etkinliklerinin yapılması için okulun ulaşım aracı sağlama zorunluluğu getiriyor bu fiziksel uzaklık. Ama bir yandan da okul üniversite dahilindeki tüm olanaklardan yaralanabiliyor. Mesela müdürün verdiği örneğe göre eğer 6. sınıflar mikroplarla ilgili bir konu işliyorsa çocukla biyoloji bölümüne gidip mikroskopları kullanabiliyorlar. Ayrıca üniversitenin eğitim fakültesindeki öğrenciler de stajlarını isterlerse bu okulda rahatlıkla yapabiliyorlar. Bir nevi Eğitim Fakültesi Uygulama Okulu da diyebiliriz.

İlkokuldaki öğretmen durumu ise şöyle: Her sınıfın 1 sınıf öğretmeni var. 2 tane İngilizce öğretmeni var (ki İngilizce eğitimi 1.sınıftan itibaren verilmeye başlanıyor, dersler özel hazırlanmış dil sınıfında yürütülüyor). 1 Dans öğretmeni ve 1 Müzik öğretmeni var. Dans öğretmeni müfredat dışı bir dersin öğretmeni olduğu için iki koşulla okulda ders verebiliyor: 1) tüm veliler müfredat dışında kalan bu dersin müfredat saatleri dahilinde yapılmasını kabul ederse (Hiç bir velinin bu durumdan şikayetçi olmaması şart). 2) Öğretmenin maaşı veliler tarafından karşılanırsa.
2 tane de özel eğitim öğretmenleri var. Bu öğretmenlerin iki görevi var. 1- Sınıf içersinde özel desteğe ihtiyaç duyan öğrencilere destek vermek. 2- Sağır öğrencilere sınıf dışında destek vermek. Ayrıca Downlu öğrencilerle de sınıf dışında destek veren bir kişi daha var, onun ünvanı destek elemanı ve haftanın belli gün ve saatlerinde Generalitat tarafından okula gönderiliyorlar.
Ayrıca konuşma terapistleri (Logopeda) de sağır çocukların dil gelişimlerine destek olmak için belirli zamanlarda okula geliyorlar.

Okulun okul öncesi eğitim kısmında ise her sınıfın 1 öğretmeni (Okul Öncesi Eğitim Öğretmenliği Mezunu) var, özellikle 3 yaş grubunun öğretmenlerine destek veren bir de Tecnica de Educacion Infantil var ki bunun Türkiye'deki karşılığı Kız Meslek Lisesi Çocuk Gelişimi Mezunları. Sınıf mevcudu ilköğretimdeki gibi 25-28 arası değişiyor, sadece Sembolik oyun zamanlarında sınıf ikiye bölünüyor.

Türkiye'deki devlet anaokullarındaki mevcut sayıyı ve sınıfta tek öğretmen mi iki öğretmen mi olduğunu açıkcası bilemediğim için bu durumda çok net bir karşılaştırma yapamıyorum. Sadece İstanbul'da çalıştığım veya staj yaptığım özel anaokullarıyla karşılaştırabilirim ki 25 öğrenciye 1 öğretmen düşmesi açıkcası öğretmenler açısından bence çok yorucu bir durum. Bununla beraber öğretmenin sınıfı bırakmak zorunda olduğu zamanlarda çocukların başında duracak yardımcı öğretmen olmaması da kafamda soru işaretleri bırakıyor. Öğretmenlerin izinli/raporlu oldukları dönemlerde Tecnica olan kişi yasal olarak öğretmenlerin yerine geçemiyor. O yüzden mutlaka geçici olarak başka bir öğretmen bulunuyor. İlkokulun dans ve müzik öğretmenlerinden okul öncesi kısım da yararlanıyor.

Hem okul öncesi kısımda hem ilkokul kısmında eğitim dili Katalanca. İspanyol eğitim sistemi ilk öğretimde yetkinlik temelli (Competency based) bir müfredatı benimsemiş yeni yapılan reformla. Dolayısıyla her alan önemli ve aralarında yatay bir ilişki var. Eğitimin amacı çocuklara gerçek hayatta karşılaşabilecekleri problemleri çözebilmeleri için gerekli yetkinlikleri kazandırmak. Öğrencilerin dil yetkinlikleri açısından Katalan eğitim sisteminin hedefi: zorunlu eğitim süresi sonunda her öğrenciye iki dili (Katalanca ve İspanyolca) ana dil seviyesinde kullanabilecek şekilde, en az bir yabacı dilde de (çoğunlukla İngilizce ama bazı durumlarda Fransızca) iletişim kurabilecek düzeyde yetkinlik kazandırmaktadır.

Bu dil meselesi Katalunya'da çok hassas. Bunun üzerine ileriki yazılarımda detaylı değinmek istiyorum.

Bir sonraki yazımda bu okulla bağlantılı olarak eğitim sistemini biraz daha tanıtmaya çalışacağım ki bu sefer gözlemlerimle birlikte yorumlarımı da sizlerle paylaşmak istiyorum.